1921

Brak wersji przejrzanej

rok 1921 / MCMXXI XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1919 « 1920 « 1921 » 1922 » 1923

Spis treści

1 Wydarzenia w Polsce
2 Wydarzenia na świecie
3 Urodzili się
4 Zmarli
5 Nagrody Nobla
6 Zobacz też
7 Święta ruchome

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

4 stycznia - wicepremier Ignacy Daszyński ustąpił z rządu.
27 stycznia - Polska uznała Łotwę i Estonię.
15 lutego - w Krakowie odbyło się posiedzenie reprezentantów banków i kantorów. Uchwalono na nim, że od 17 lutego instytucje te będą pobierać pół promila od wszystkich operacji giełdowych, a od wszystkich innych transakcji dobrowolne datki na akcję plebiscytową na Śląsku.
19 lutego - zawarcie polsko-francuskiego sojuszu obronnego.
21 lutego - podpisanie polsko-francuskiej tajnej konwencji wojskowej.
3 marca - układ o sojuszu obronnym pomiędzy Polską a Rumunią.
15 marca - powstał klub sportowy Raków Częstochowa założony jako Racovia
17 marca - została uchwalona konstytucja (tzw. konstytucja marcowa).
18 marca - w Rydze podpisano polsko-radziecki traktat pokojowy między Polską, Rosją Radziecką i Ukrainą Radziecką. Kończył on wojnę polsko-bolszewicką z lat 1919-1920.
20 marca - odbył się plebiscyt na Górnym Śląsku.
1 kwietnia - generał Władysław Sikorski został szefem Sztabu Generalnego.
16 kwietnia - uruchomiono lotnicze połączenie Paryż - Warszawa.
20 kwietnia - wystawa obrazów Leona Wyczółkowskiego w Krakowie.
24 kwietnia - Wojciech Korfanty podjął wstępną decyzję o III powstaniu śląskim.
29 kwietnia - Józef Piłsudski otrzymał dyplom doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.
2 maja - wybuchło III powstanie śląskie.
4 maja - odbyło się nadzwyczajne posiedzenie rady miejskiej Krakowa. Powołano na nim komitet pomocy dla kresów śląskich i przekazano mu 1 mln marek. W uchwale wyrażono przekonanie, że mocarstwa uszanują wolę ludu śląskiego wyrażoną w plebiscycie.
16 maja - założono piłkarski klub KKS Goplania Inowrocław.
21 maja
- początek zaciętych walk o Górę św. Anny, podczas III powstania śląskiego.
- w Warszawie ukazał się pierwszy numer "Przeglądu Sportowego".
28 maja - otwarcie pierwszych Targów Poznańskich.
2 czerwca - oddziały niemieckiego Selbstschutzu przetrwały rozejm na Górnym Śląsku.
4 czerwca - w Warszawie na trasie Zamek Królewski - Belweder odbył się II "Bieg Belwederski".
24 czerwca - na Górnym Śląsku umowa o wycofaniu się walczących stron z terenu plebiscytowego.
1 lipca - w wyniku postępującej inflacji za dolara płaciło się już 2 300 marek polskich.
5 lipca - cały obszar plebiscytowy na Górnym Śląsku przeszedł pod władzę Komisji Międzysojuszniczej.
11 lipca - w Łodzi rozpoczął się wielki strajk włókniarzy.
29 lipca - kulminacja rekordowych upałów (+40,2°C w Prószkowie niedaleko Opola).
25 września
- nieudany zamach członka Ukraińskiej Wojskowej Organizacji na Naczelnika Piłsudskiego.
- otwarto we Lwowie pierwsze targi wschodnie.
27 września - premier Ponikowski wygłosił exposé sejmowe.
30 września - pierwszy powszechny spis ludności wykazał (bez Wileńszczyzny i Górnego Śląska) 27 176 171 mieszkańców.
1 października - powstał Związek Obrony Kresów Zachodnich.
20 października - decyzja Rady Ligi Narodów o podziale Górnego Śląska.
25 października - ślub Józefa Piłsudskiego z Aleksandrą Szczerbińską.
1 listopada - inauguracja linii kolejowej do Gdyni, omijającej Gdańsk.
4 listopada - w Warszawie złożył wizytę rumuński premier Take Ionescu.
19 listopada - utworzenie rządu Antoniego Ponikowskiego.
7 grudnia - powstała Korporacja Studentów Uczelni Poznańskiej Baltia.
16 grudnia - sejm uchwalił nadzwyczajną, przymusową daninę państwową.
Powstają w Warszawie Polskie Zakłady Optyczne, producent obiektywów, lup, mikroskopów.
Rozpoczęcie budowy portu i miasta Gdyni.
Powstał klub "WKS Lublin", który w późniejszych latach przekształcił się w Klub Sportowy Lublinianka.
Powstała linia Kolejki Wąskotorowej relacji Szydłowiec - Chlewiska.
Witold Pilecki zdał maturę.

[edytuj] Wydarzenia na świecie

1 stycznia - amerykańscy futboliści z Uniwersytetu Kalifornijskiego pokonali drużynę z Uniwersytetu Stanowego w Ohio (ang. Ohio State University) 28 – 0, zdobywając „Puchar Róży” (ang. Rose Bowl) w rozgrywkach uniwersyteckich.
2 stycznia
- stacja radiowa z Pittsburgha w stanie Pensylwania (KDKA AM), jako pierwsza nadała audycję o treściach religijnych.
- hiszpański liniowiec pasażerski „Santa Isabel” zatonął – 244 osoby zginęły.
20 stycznia - okręt podwodny Royal Navy „K5” (typu K) zatonął w Kanale La Manche – zginęło 56 członków załogi.
21 stycznia
- w Livorno została założona Włoska Partia Komunistyczna.
- w Szwecji kobiety uzyskują prawo wyborcze.
1 lutego - decyzją Rady Piotrogrodzkiej, zamknięto dziewięć przedsiębiorstw, zatrudniających 2 tys. ludzi. Dziesięć dni później Rada wydała rozporządzenie o likwidacji kolejnych 93 zakładów.
25 lutego - Armia Czerwona dokonuje inwazji na Demokratyczną Republikę Gruzji.
27 lutego - w Wiedniu powstała Międzynarodowa Wspólnota Pracy Partii Socjalistycznych. Organizacja ta grupowała partie nurtu centrystowskiego które sprzeciwiały się wstąpieniu do II Międzynarodówki oraz Międzynarodówki Komunistycznej.
28 lutego - bunt rosyjskich marynarzy w Kronsztadzie.
1 marca
- wybuch powstania w Kronsztadzie przeciw władzom Rosji Radzieckiej.
- zostało założone miasto Kiryū na wyspie Honsiu w Japonii.
3 marca - podpisano sojusz Polski z Rumunią.
4 marca - Warren Harding został zaprzysiężony, jako 29 prezydent Stanów Zjednoczonych.
6 marca - powstała Portugalska Partia Komunistyczna.
8 marca - hiszpański premier Eduardo Dato Iradier został zastrzelony przez katalońskiego anarchistę.
13 marca - rosyjska Biała Armia okupuje Mongolię, należącą do tej pory do Chin. Roman Ungern von Sternberg ogłosił się władcą Mongolii i reinkarnacją Czyngis-chana.
17 marca
- Armia Czerwona zdobyła Kronsztad – koniec rebelii przeciw Rosji Radzieckiej w tym mieście. Część rebeliantów ucieka do Finlandii.
- Marie Stopes otwarła pierwszą klinikę „Świadomego macierzyństwa” w Londynie.
18 marca - w Rydze podpisano polsko-radziecki traktat pokojowy między Polską, Rosją Radziecką i Ukrainą Radziecką. Kończył on wojnę polsko-bolszewicką z lat 1919-1920.
21 marca - po zajęciu Gruzji przez Armię Czerwoną ogłoszono powstanie Abchaskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
11 kwietnia - utworzono emirat Transjordanii, którego królem został Abd Allah I ibn Husajn.
14 kwietnia - w Wielkiej Brytanii, związki zawodowe przemysłu wydobywczego, kolei i pracowników transportu nawołują do strajku – rząd grozi użyciem armii.
16 kwietnia - powstała Komunistyczna Partia Czechosłowacji (KPCz).
21 kwietnia - Czechosłowacja i Rumunia zawarły sojusz obronny przeciwko Węgrom.
24 kwietnia - mieszkańcy Tyrolu wypowiedzieli się w referendum za przyłączeniem do Niemiec.
1-7 maja - w Jaffie w Palestynie, będącej pod kontrolą Brytyjczyków, doszło do rozruchów antybrytyjskich inspirowanych przez „Żydowską Partię Komunistyczną” prekursora „Palestyńskiej Komunistycznej Partii”. W rozruchach tych brali udział zarówno Żydzi jak i Arabowie, których celem było stworzenie „Sowieckiego Palestyny”. W starciach z Brytyjczykami zginęło 45 Żydów i 48 Arabów.
5 maja - tylko 13 kibiców oglądało mecz piłkarski pomiędzy drużynami Leicester City F.C. i Stockport County F.C., była to najniższa frekwencja w historii rozgrywek piłkarskich organizowanych dla klubów Anglii i Walii.
6 maja - rozpoczął się strajk generalny w Norwegii.
8 maja - w Szwecji zniesiono karę śmierci.
14-17 maja - gwałtowne antyeuropejskie rozruchy w Kairze i Aleksandrii.
19 maja - Kongres Stanów Zjednoczonych przegłosował akt prawny (ang. Emergency Quota Act) ustanawiający limit roczny na emigrację z poszczególnych krajów.
24 maja - odbyły się po raz pierwszy wybory do parlamentu Irlandii Północnej.
31 maja - w mieście Tulsa w stanie Oklahoma doszło do rozruchów na tle rasowym. Oficjalnie zginęło 39 osób, ale najnowsze badania sugerują znacznie większa liczbę. Około 10 tys. ludzi straciło dach nad głową.
1 lipca
- w Szanghaju powstała Komunistyczna Partia Chin.
- zakończył się strajk górników w Anglii.
2 lipca
- prezydent USA Warren Harding podpisał rezolucję Kongresu Stanów Zjednoczonych deklarującą koniec stanu wojny z Niemcami Austrią i Węgrami.
- relacja z meczu bokserskiego w Jersey City o mistrzostwo świata wszechwag: Jack Dempsey (USA) kontra Georges Carpentier (Francja). Walkę przez ko w 4. rundzie wygrał Dempsey (było to pierwsze sprawozdanie sportowe w dziejach radiofonii).
4 lipca - we Włoszech został sformowany nowy konserwatywny rząd z premierem Ivanoe Bonomi na czele.
6 lipca - w Londynie podpisano traktat angielsko-irlandzki kończący irlandzką wojnę o niepodległość.
11 lipca - Armia Czerwona zajmuje Mongolię odbijając ją z rąk Białej Amii i ustanawia Mongolską Republikę Ludową na czele której stanął Damdin Suche Bator.
14 lipca - w Massachusetts, ława przysięgłych uznała za winnych morderstwa Nicola Sacco i Bartolomeo Vanzettiego – zostali skazani na śmierć na krześle elektrycznym.
17 lipca - proklamowano Republikę Mirdity w pobliżu albańsko-serbskiej granicy z centrum administracyjnym poza obszarem Albanii, na terenie Kosowa.
18 lipca - po raz pierwszy zastosowano szczepionkę BCG przeciw gruźlicy.
21 lipca - w Maroku Hiszpańskim, pod dowództwem Abd al-Karima, wojska Republiki Rif rozgromiły oddziały hiszpańskie.
22 lipca - rząd brytyjski deklaruje rozejm w Irlandii.
27 lipca - zespół naukowców z Uniwersytetu w Toronto pod przewodnictwem biochemika Fredericka Bantinga ogłosił odkrycie hormonu insuliny.
29 lipca - Adolf Hitler zostaje führerem w strukturze Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP).
2 sierpnia - zmarł sławny śpiewak operowy Enrico Caruso.
5 sierpnia - po raz pierwszy odbyła się transmisja radiowa z meczu baseballowego w Pittsburghu.
11 sierpnia - 39 stopni Celsjusza odnotowano we Wrocławiu – fala upałów dotknęła wiele miejscowości w Europie.
23 sierpnia - odbyła się koronacja króla Fajsala I w Bagdadzie.
24 sierpnia - w pobliżu miasta Hull w Anglii doszło do eksplozji podczas próbnego lotu sterowca typu R-38/USN ZR-2 – 41 osób straciło życie.
26 sierpnia
- podwyżki cen spowodowały rozruchy w Monachium.
- śmierć w zamachu niemieckiego polityka Matthiasa Erzbergera była powodem wprowadzenia stanu wojennego w Niemczech.
7 września - w Atlantic City w stanie New Jersey, po raz pierwszy odbył się konkurs piękności (ang. Miss America Pageant).
12 września - w Finlandii powstała paramilitarna organizacja dla kobiet – Lotta Svärd.
21 września - w miejscowości Oppau, która dzisiaj jest przedmieściem Ludwigshafen, doszło do katastrofy przemysłowej w fabryce koncernu BASF – zginęło od 500 do 600 osób.
10 października - po przeprowadzce rozpoczęły się zajęcia na Uniwersytecie w Szegedzie na Węgrzech.
19 października - w masakrze w Lizbonie ginie premier Portugalii António Granjo i inni politycy.
20 października - podjęcie przez Radę Ambasadorów Ligi Narodów decyzji o podziale Górnego Śląska.
21 października - w Londynie rozpoczęła się konferencja pokojowa pomiędzy Irlandią i Wielką Brytanią.
7 listopada - we Włoszech została założona przez Benito Mussoliniego Narodowa Partia Faszystowska (wł. Partito Nazionale Fascista, PNF).
9 listopada
- rozruchy w Reykjavíku.
- Albert Einstein otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za zasługi dla fizyki teoretycznej, szczególnie za odkrycie praw rządzących zjawiskiem fotoelektrycznym.
11 listopada - w czasie obchodów dnia zwycięstwa w I wojnie światowej na cmentarzu w Arlington prezydent Stanów Zjednoczonych Warren Harding dedykował Grób Nieznanego Żołnierza wszystkim poległym niezidentyfikowanym amerykańskim żołnierzom.
14 listopada - została założona Komunistyczna Partia Hiszpanii.
1 grudnia - podwyżki cen spowodowały rozruchy w Wiedniu.
6 grudnia
- w Londynie został podpisany traktat angielsko-irlandzki ustanawiający niepodległość Irlandii.
- Agnes Macphail była pierwszą kobietą wybraną do Kanadyjskiego Parlamentu.
13 grudnia - podpisanie układu o wspólnej obronie praw do wysp Oceanu Spokojnego przez: Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię, Francję i Japonię (międzynarodowa konferencja w Waszyngtonie).
23 grudnia - z inicjatywy Rabindranatha Tagore powstał uniwersytet w miejscowości Santiniketan w pobliżu Bolpur – 145 km od Kalkuty (ang. Visva-Bharati University).
29 grudnia - William Lyon Mackenzie King został wybrany premierem Kanady.
We Włoszech rozpoczęto regularne nadawanie programu radiowego.
W Stanach Zjednoczonych wynaleziono Wibrafon.

[edytuj] Urodzili się

5 stycznia
- Friedrich Dürrenmatt, szwajcarski dramaturg, prozaik, eseista i teoretyk teatru, piszący w języku niemieckim (zm. 1990)
- Jan (wielki książę Luksemburga), syn wielkiej księżnej Luksemburga Szarlotty Luksemburskiej i księcia Feliksa Burbon-Parmeńskiego
13 stycznia – Jerzy Pomianowski, polski prozaik, eseista, specjalista ds. historii Europy Wschodniej, krytyk teatralny, scenarzysta filmowy, tłumacz literatury pięknej z języka rosyjskiego
14 stycznia – Murray Bookchin, amerykański myśliciel anarchistyczny (zm. 2006)
19 stycznia – Patricia Highsmith, amerykańska pisarka, autorka thrillerów psychologicznych (zm. 1995)
22 stycznia – Krzysztof Kamil Baczyński, polski poeta okresu wojennego (zm. 1944)
24 stycznia
- Zygmunt Kęstowicz, polski aktor (zm. 2007)
- Tadeusz Zawadzki, pseudonim "Zośka", podporucznik AK (zm. 1943)
27 stycznia – Donna Reed, amerykańska aktorka, laureatka Oscara (zm. 1986)
31 stycznia – Carol Channing, amerykańska piosenkarka i aktorka
3 lutego – Herbert Baack, niemiecki polityk (zm. 2006)
4 lutego
- Betty Friedan, feministka, działaczka społeczna i pisarka amerykańska (zm. 2006)
- Kocheril Raman Narayanan, polityk indyjski, prezydent Indii (zm. 2005)
8 lutego – Lana Turner, amerykańska aktorka (zm. 1995)
17 lutego – Irena Szymańska-Matuszewska, polska tłumaczka, pisarka, wydawca (zm. 1999)
22 lutego
- Wayne Booth, amerykański krytyk literatury (zm. 2005)
- Marek Rostworowski, polski historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego (zm. 1996)
25 lutego – Pierre Laporte, polityk kanadyjski (zm. 1970)
28 lutego – Pierre Clostermann, francuski lotnik, as myśliwski okresu II wojny światowej (zm. 2006)
2 marca – Kazimierz Górski, polski trener piłkarski (zm. 2006)
3 marca – Paul Guimard, pisarz francuski (zm. 2004)
23 marca – Donald M. Campbell, brytyjski wielokrotny rekordzista prędkości na lądzie i wodzie (zm. 1967)
25 marca – Simone Signoret, aktorka francuska (zm. 1985)
28 marca – Dirk Bogarde, brytyjski aktor (zm. 1999)
14 kwietnia – Thomas Schelling, amerykański ekonomista, laureat Nagrody Nobla
15 kwietnia – Gieorgij Bieriegowoj, radziecki kosmonauta (zm. 1995)
16 kwietnia – Peter Ustinov, aktor brytyjski, a także reżyser, dramaturg i producent (zm. 2004)
23 kwietnia – Janet Blair, amerykańska aktorka (zm. 2007)
25 kwietnia – Karel Appel, holenderski malarz, grafik, rzeźbiarz i poeta (zm. 2006)
5 maja – Arthur Leonard Schawlow, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla (zm. 1999)
6 maja
- Jan Bytnar, pseudonim "Rudy", podporucznik AK (zm. 1943)
- Erich Fried, austriacki poeta, tłumacz i eseista żydowskiego pochodzenia (zm. 1988)
9 maja
- Sophie Scholl, niemiecka działaczka ruchu oporu antynazistowskiego w czasach Trzeciej Rzeszy (zm. 1943)
- Mona Jane Van Duyn, poetka amerykańska (zm. 2004)
10 maja – Wieńczysław Gliński, polski aktor radzieckiego pochodzenia (zm. 2008)
12 maja
- Joseph Beuys, niemiecki artysta, teoretyk sztuki, pedagog (zm. 1986)
- Farley McGill Mowat, kanadyjski pisarz, działacz na rzecz ochrony przyrody
14 maja – Stanisław Jasiukiewicz, polski aktor (zm. 1973)
20 maja – Wolfgang Borchert, niemiecki pisarz (zm. 1947)
21 maja
- Andriej Sacharow, radziecki fizyk i obrońca praw człowieka, laureat pokojowej Nagrody Nobla w 1975 roku (zm. 1989)
- Prabhat Ranjan Sarkar, indyjski filozof, rewolucjonista społeczny, poeta, lingwistyk (zm. 1990)
23 maja
- James Blish, amerykański pisarz fantasy i science fiction (zm. 1975)
- Humphrey Lyttelton, brytyjski muzyk jazzowy (zm. 2008)
25 maja – Jack Steinberger, fizyk amerykański pochodzenia niemieckiego, laureat Nagrody Nobla
26 maja – Stan Mortensen, angielski piłkarz (zm. 1991)
10 czerwca – Filip Mountbatten, książę Edynburga, mąż królowej brytyjskiej Elżbiety II
28 czerwca – P. V. Narasimha Rao, polityk indyjski, premier Indii (zm. 2004)
4 lipca – Gérard Debreu, amerykański ekonomista francuskiego pochodzenia, laureat Nagrody Nobla (zm. 2004)
6 lipca – Nancy Reagan, żona byłego prezydenta USA Ronalda Reagana
14 lipca – Geoffrey Wilkinson, chemik brytyjski, laureat Nagrody Nobla (zm. 1996)
15 lipca – Robert Bruce Merrifield, biochemik amerykański, laureat Nagrody Nobla (zm. 2006)
18 lipca
- John Glenn, astronauta i polityk amerykański
- Aaron T. Beck, amerykański psychiatra
19 lipca – Rosalyn Sussman Yalow, fizyk amerykańska, laureatka Nagrody Nobla
29 lipca – Zbigniew Przyrowski, polski dziennikarz, publicysta, popularyzator tematyki naukowo-technicznej (zm. 2008)
9 sierpnia – James Exon, polityk amerykański (zm. 2005)
14 sierpnia – Julia Hartwig, polska poetka, tłumaczka, eseistka
18 sierpnia – Zdzisław Żygulski, polski profesor historii i teorii sztuki
19 sierpnia – Gene Roddenberry, amerykański scenarzysta i producent filmowy (zm.1991)
23 sierpnia – Kenneth Arrow, amerykański ekonomista, laureat Nagrody Nobla
25 sierpnia – Monty Hall, kanadyjski aktor i piosenkarz
31 sierpnia- Jerzy Michotek, aktor i piosenkarz, (zm. 1995)
4 września – Ariel Ramírez, pianista i kompozytor argentyński
12 września – Stanisław Lem, polski pisarz i filozof (zm. 2006)
22 września – Kazimierz Ostrowicz, polski aktor, (zm. 2002)
30 września – Deborah Kerr, szkocka aktorka (zm. 2007)
9 października – Tadeusz Różewicz, polski poeta wojenny i powojenny
13 października – Yves Montand, francuski aktor i piosenkarz (zm. 1991)
16 października – Andrzej Munk, polski reżyser (zm. 1961)
18 października – Jesse Helms, amerykański polityk (zm. 2008)
19 października
- Bogusław Klimczuk, polski kompozytor, pianista, dyrygent (zm. 1974)
- Gunnar Nordahl, szwedzki piłkarz (zm. 1995)
21 października – Malcolm Arnold, angielski kompozytor (zm. 2006)
22 października – Georges Brassens, francuski bard (zm. 1981)
3 listopada – Charles Bronson, amerykański aktor, z pochodzenia Tatar Lipkowski (zm. 2003)
5 listopada – Fauzia bint Fuad (arab. فوزية بنت الملك فؤاد, pers. فوزیه فؤاد), pierwsza żona ostatniego szacha na perskim tronie Mohammada Rezy Pahlawiego
6 listopada – James Jones, amerykański pisarz (zm. 1977)
11 listopada – Ron Greenwood, angielski piłkarz i trener piłkarski (zm. 2006)
23 listopada – Fred Buscaglione, włoski muzyk, piosenkarz i aktor (zginął w wypadku samochodowym w 1960)
26 listopada – Andrzej Nadolskipolski historyk, archeolog, łódzki profesor archeologii, historyk wojskowości, wybitny bronioznawca. (zm. 1993)
27 listopada – Alexander Dubček, czechosłowacki lider polityczny (zm. 1992)
5 grudnia – Marian Łącz, polski aktor (zm. 1984)
10 grudnia – Christine Brückner, niemiecka pisarka (zm. 1996)
20 grudnia – Dominik Morawski, polski publicysta, dziennikarz, działacz społeczny